Książka tygodnia: „Ucieczka z Auschwitz”. Relacja więźnia numer 1418
Są książki, które czyta się dla rozrywki. Są też takie, po których trudno od razu sięgnąć po kolejną. „Ucieczka z Auschwitz” Andrieja Pogożewa należy zdecydowanie do tej drugiej grupy.
To właśnie od tej książki rozpoczynamy nowy niedzielny cykl Nowin Oleśnickich „Książka tygodnia”. Będziemy w nim polecać zarówno nowości, jak i starsze tytuły, do których warto wrócić. Bez długich analiz literackich. Krótko, konkretnie i przede wszystkim o tym, dlaczego dana książka może być warta naszego czasu.
Więzień numer 1418
Andriej Pogożew był sowieckim jeńcem wojennym. Do KL Auschwitz został deportowany w październiku 1941 roku. Otrzymał numer 1418.
W swoich wspomnieniach opisuje codzienność więźniów, głód, choroby, wycieńczenie i śmierć ludzi, z którymi przyszło mu dzielić obozową rzeczywistość. Nie jest to jednak książka napisana z perspektywy historyka, który po latach rekonstruuje wydarzenia. Pogożew był ich bezpośrednim uczestnikiem.
Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau podaje, że do obozu trafiło co najmniej 15 tysięcy sowieckich jeńców wojennych. Większość z nich nie przeżyła.
Plan, który miał dać wolność
Najważniejszym momentem książki jest przygotowanie i przeprowadzenie zbiorowej ucieczki.
Jesienią 1942 roku grupa sowieckich jeńców zdecydowała się wykorzystać słaby punkt w zabezpieczeniach powstającej części Birkenau. Według relacji Pogożewa ucieczka odbyła się 6 listopada 1942 roku. Wykorzystano zapadający zmrok, mgłę oraz fragment terenu, który nie był jeszcze zabezpieczony drutem kolczastym.
W akcji uczestniczyło kilkudziesięciu jeńców. Wielu zostało schwytanych lub zastrzelonych. Jedynie nielicznym udało się przedostać przez niemieckie posterunki.
Pogożew był jednym z tych, którzy wydostali się poza teren obozu. Nie oznaczało to jednak końca jego historii.
Ponad dwa tygodnie ucieczki
Razem z innym uciekinierem ruszył na zachód. Przez ponad dwa tygodnie próbowali uniknąć schwytania. Ostatecznie wyczerpani i chorzy zostali zatrzymani przez żandarmów w okolicach Rybnika.
Pogożew nie został jednak rozpoznany jako zbieg z Auschwitz. Dzięki temu nie trafił ponownie do obozu zagłady. Został skierowany do obozu jenieckiego Lamsdorf, dzisiejszych Łambinowic.
To jeden z najbardziej niezwykłych fragmentów tej historii. Ucieczka z Auschwitz nie była bowiem filmową drogą prosto do wolności. Była kolejnym etapem walki o przeżycie.
Po latach stanął przed byłymi esesmanami
Historia Pogożewa nie kończy się wraz z końcem wojny.
Ponad dwadzieścia lat później pojawił się przed sądem we Frankfurcie nad Menem. Zeznawał w procesie byłych członków załogi Auschwitz i ponownie zobaczył ludzi związanych z obozowym aparatem terroru. Wspomnienia z procesu znalazły się również w książce.
Sam Pogożew urodził się w 1912 roku w Doniecku. Przed wojną pracował jako górnik i inżynier górniczy. Po wojnie powrócił do pracy w kopalni. Zmarł w 1990 roku.
Dlaczego warto przeczytać?
„Ucieczka z Auschwitz” nie jest opracowaniem historycznym napisanym chłodnym językiem. Jej największą wartością jest perspektywa człowieka, który znalazł się w samym środku opisywanych wydarzeń.
Czytelnik poznaje obozową rzeczywistość z punktu widzenia sowieckiego jeńca wojennego, grupy stosunkowo rzadziej obecnej w popularnych opowieściach dotyczących Auschwitz.
Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau wskazywało także na wartość tej relacji właśnie dlatego, że pozwala ona spojrzeć na los sowieckich jeńców „od środka”, a opis przygotowań oraz przebiegu ucieczki pozwala dokładniej odtworzyć wydarzenia z 1942 roku.
Nie jest to lekka niedzielna lektura. Nie powinna nią być.
To świadectwo człowieka, który znalazł się w miejscu stworzonym do odbierania ludziom godności, nadziei i życia, a mimo to zdecydował się podjąć próbę ucieczki.
Książka tygodnia Nowin Oleśnickich
Tytuł: „Ucieczka z Auschwitz”
Autor: Andriej Pogożew
Wydawnictwo: Świat Książki
Liczba stron: 224
Gatunek: literatura faktu, wspomnienia
Polskie wydanie dostępne obecnie w ofercie wydawnictwa ukazało się w 2022 roku.
Nasza rekomendacja: zdecydowanie warto, szczególnie dla osób zainteresowanych historią II wojny światowej i relacjami świadków wydarzeń.
Źródło: „Ucieczka z Auschwitz” Andrieja Pogożewa, Świat Książki; Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau.

