Łemkowie w powiecie oleśnickim. Skąd pochodzą i ilu może ich tu mieszkać - Oleśnica - nowinyolesnickie.pl

 

Łemkowie to jedna z grup etnicznych w Polsce, której historia najmocniej wiąże się z Karpatami, Beskidem Niskim, zachodnimi Bieszczadami i Sądecczyzną. Dziś ich ślady odnajdujemy jednak także na Dolnym Śląsku, również w powiecie oleśnickim.

Według danych opartych na Narodowym Spisie Powszechnym 2021, w powiecie oleśnickim narodowość łemkowską zadeklarowało 108 osób. W samym mieście Oleśnica wskazano 54 osoby, w gminie Oleśnica 13 osób, a w Dobroszycach 10 osób. To niewielka liczba, ale za nią stoi długa i niełatwa historia.

Łemkowie są odrębną grupą etniczną, posiadającą własny język, kulturę i tradycję religijną. Dawniej mówili o sobie Rusini albo Rusnacy, podkreślając swoje wschodniosłowiańskie korzenie. Tradycyjnie zamieszkiwali polską i słowacką część Karpat, głównie Beskid Niski, część Beskidu Sądeckiego i zachodnie Bieszczady.

Jednym z najważniejszych znaków tej tożsamości był i pozostaje język łemkowski, często potocznie określany jako gwara łemkowska. To język domu, rodzinnych opowieści, pieśni i modlitwy. W polskim systemie prawnym i edukacyjnym funkcjonuje jako język mniejszości etnicznej. Można się go uczyć w szkole, a na maturze zdawać jako przedmiot dodatkowy.

Drugim ważnym elementem była cerkiew. Łemkowie przez wieki związani byli głównie z chrześcijaństwem wschodnim, prawosławiem oraz grekokatolicyzmem. Cerkiew była nie tylko miejscem modlitwy, ale też centrum życia lokalnego, świąt, śpiewu i przekazywania tradycji.

Po II wojnie światowej historia Łemków stała się dramatyczna. Część społeczności została deportowana do Związku Radzieckiego, a w 1947 roku, w ramach akcji „Wisła”, wielu Łemków przesiedlono na ziemie zachodnie i północne. Tak trafili między innymi na Dolny Śląsk.

Dla wielu rodzin oznaczało to utratę rodzinnych wsi, rozproszenie i budowanie życia od początku w zupełnie nowych miejscach. Właśnie dlatego historia Łemków nie kończy się w Beskidzie Niskim czy Bieszczadach. Ma też swój dolnośląski rozdział.

Trzeba pamiętać, że dane spisowe pokazują deklaracje narodowościowe, a nie pełną liczbę osób z łemkowskimi korzeniami. Część mieszkańców może znać swoje pochodzenie, ale nie deklarować go formalnie. Dlatego liczba 108 osób w powiecie oleśnickim jest najbezpieczniejszym punktem odniesienia, ale nie musi obejmować całej lokalnej historii tej społeczności.

Łemkowie w naszym powiecie nie tworzą dużej społeczności. Są jednak obecni. A ich historia przypomina, że powojenny Dolny Śląsk został zbudowany z wielu różnych losów, także tych przez lata opowiadanych głównie w rodzinach.

Źródło: GUS, Narodowy Spis Powszechny 2021, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, opracowanie „Wpływ mniejszości łemkowskiej na krajobraz kulturowy Dolnego Śląska”, materiały dotyczące kultury łemkowskiej.